بیرەوەری، ناسینی دوکتۆر قاسملوو. سولیمان ڕەحیمی

بیرەوەری، ناسینی دوکتۆر قاسملوو
سولیمان ڕەحیمی

بەشی یەکەم
ساڵی ١٩٨٥ لە لایەن کاک ڕەحمان نەقشی لە نوێنەرایەتی حیزبی دیموکراتی کوردستانی ئێران لە پاریسەوە تەلەفۆنم بۆ کرا، کاک ڕەحمان دۆست و هاوڕێ کۆنی بەندەیە، پێڕاگەیاندم کە کاک مستەفای شڵماشی دێهەوێ قسەت دەگەڵ بکات.

پێشتر بە خزمەت کاک مەستەفا نەگەیشتبووم، دوای ئەحواڵپرسین، پێگوتم کە دوکتۆر قاسملوو بەتەمای بەشدارییکردنە لە کونفرانسێکە لە شاری Amsterdam داوای هاوکاریی و چاودێرییکردن بەرنامەی سەردانی کاک دوکتۆری کرد لە ئامستردام.

ئەوەندەی لەبیرم بێ سەرفەری هاتنی کاک دوکتۆر قاسملوو مان بۆAmsterdam چەند ڕۆژێک دواخست بۆ دڵنیابوون لە باری ئاسایش دوکتۆر لە کۆنفراسەکەدا. دەگەڵ لایەنەکانی پۆلیسی ئامستردام پێوەندکرا، دوای ڕاویشکاریی پرسی ئەمنیێتی شوێنی کونفرانسەکە مسوگەر کرا.

وابزانم رۆژی یەکشممە بوو، کە لە هوتیلApolo لە شاری ئەمستردام بۆ یەکەم جار چاوپێکەوتم بوو دەگەڵ دوکتۆر قاسملوو، کە کاک کاوەی مەدەنی هاوریی دەکرد، دوای خۆناساندن و ئەحواڵ پرسین بەتاکسی چوویین بۆ ماڵی من کە لە شاری. Amstelveen بوو .

دوکتۆر قاسملوو کە کەسایەتیێکی هۆشیار و وردبین بوو، هەر کە گەیشتنە ماڵی ئێمە، بەئینگلیزی لە خێزانمی پرسی کە رازاندنەوەی ناو ماڵ چێژ و هەڵبژاردەی کێیە، خێزانم کە هولەندی بوو، بە ئینگلیزی وڵامیدایەوە ئی ئەوکەسەیە کە منی بەدڵ بوو، و هەڵیبژاردووم.

هەڵبەت ڕۆژی گەیشتنی دوکتۆر قاسملوو بۆ هولەند، ئەوەندی لەبیرم مابێ ڕۆژی شەممە بووە، کە لە لایەن کاک فواد حوسێن لە فرۆکەخانەی Schipool لە ئامستردام پێشوازی لە دوکتۆر کردەبوو، و چاوپێکەوتنی دوکتۆر قاسملووی دەگەڵ ڕۆژنامەی. NRC بەزمانی هولەندی وەرگێڕیی کردەبوو.

ڕۆژی دووشەممە کە کۆنفرانس دەستیپێدەکرد، کە لە کۆلیجی ئابووری زانکۆی ئامستردام لە شەقامی Joden Breestraat بوو دەگەڵ دوکتۆر قاسملوو بەشداریی کۆنفرانسکەمان کرد. ئەو کۆنفرانسە لە لایەن زانکۆی ئامستردامەوە بەڕێوەدەچوو، و نوێنەری هەموو حیزبکانی کوردستان تێدا بەشدار بوون.

لەبەردەوامی هاوڕێبوونم دەگەڵ دوکتۆر قاسملوو لە کۆنفرانسی Amsterdam کە لە سەر پرسی کورد بوو، دوو هەڵوێست و کاراتەری دوکتۆر سرنجی منی ڕاکێشان، یەکەم، ئەو کاتە بوو، کە کاک فواد حوسێن بە کاک دوکتۆری گوت، ئەگەر تێبینیت لەسەر وتووژی دوێنێت دەگەڵ رۆژنامەی NRCنیین، چاپدەکرێ، دوکتۆر بە کاک فوادی گوت با کاک سولیمان رەحیمی بێخوێنێتەوە، ئەگەر پەسەندی کرد، دەتوانرێ چاپی بکرێ.

ئەو هەوڵوێستە دوکتۆر بایخدان بوون بەمن وەک کوردێکی ڕۆژهەڵات، کە دەگەڵ برادەرانی باشووری، باکوو، و ڕۆژئاوای کوردستان هاوڕێی و هاوکاریی بووم.
دووهەمیان لە کاتی وچاندانی نێوەڕۆی کۆنفرانسەکە بوو، کە کاک دوکتۆر داوای کرد ئەگەر دەکرێ لە شوێنێک دابنیشین و حەسانەوەیەک بەکەین، ئەمن کە تاکە کۆردێکی ڕۆژهەڵاتی کوردستان بووم لە هولەند و بەهۆی تێکەڵاو بوونم دەگەڵ برادەرانی باشوور کوردستان زیاتر بە زاراوەی ئەوان قسەم دەکرد، گوتم بابچین بۆ ئەو کافەیە، دوکتۆر پرسی ماشینت هەیە لە وڵامدا گوتم نەخێر سەیارەم نیە، دوکتۆر ڕێک گەرایەوەو بە من گوت کاک ئەتۆ خەڵکی کوێ، سەیارەی چی، ماشین. لەو رۆژە ڕا من بڕیارم دام چێتر بەزاراوەی باشووی کوردستان قسە نەکەمەوە.

یەکەم دیدار و ناسینی دوکتۆر قاسملوو بوو بە بناغەی بەردەوامی دیدارەکانمان لە داهاتوودا، کە دوای تەواو بوونی خوێندنم لە زانکۆی ئامستردام چووم بۆ پاریس بۆ سەردانی دوکتۆر قاسملوو، و ناسینی دوکتۆر کەنداڵ و دوکتۆر حیسمەت شریف کەتانی، بۆ پێدانی دەرفەتی فێربوونی زمانی فەرانسەوەی لە شاری Vichy، کە ڕەوانشاد دۆستی خۆشەویستم کاک عەبدوڵلا قاردری ئازەریش لە شاری Vichy خەریکی فێربوونی وانەی فەرانسەوەی بوو.

بەردەوامی و دۆستایەتی دەگەڵ دوکتۆر قاسملوو
بەشی دووهەم

دوای دیداری و ناسینی دوکتۆر قاسملوو لە شاری Amsterdam بە بەردەووامی دیدارم بوون دەگەڵ دوکتۆر لە ئورووپا و بە تایبەتی لە کاتی مانەوەم لە فەرانسە بۆ فێربوونی وانەی فەرانسەوەی.
بەڵام ئاخیرین جار کە گەڵ خێزانم Lisbeth Girarada Bogaardبۆ سەردانی دوکتۆر قاسملوو لە پاریس بووین، کە هاوکات بوو دەگەڵ بەڕێوەچوونی ڕێو ڕەسمی شۆرشی ٢٠٠ ساڵەی فەرانسە، دوکتۆرمان بینی، ئێمە لە ماڵی دوکتۆر خوسرەو عەبدووڵایی کە بەرپرسی ناوەندی حیزب لە پاریس بوو جێگیر بووین.
داویین دیدارم دەگەڵ دوکتۆر قاسملوو لە ڕۆژی ١١ – ٧ – ١٩٨٨ بوو لە پاریس، دوو ڕۆژ پێش چوونی دوکتۆر قاسملوو بۆ شاری Vienna بەلام دوکتۆر قاسملوو باسی نەکرد کە بۆ دانوستان دەگەڵ جەمهوری ئیسلامی دەچێتەVienna.
شەوی ١١ مانگی حەوتی ١٩٨٩ دوکتۆر قاسملوو بە هاورێی خاتونێک بە نێوی مەعسومە و کاک عەبدووڵای قادری ئازار، من و خێزانم بۆ خواردنی ژەمی شەو چوویین بۆ ڕەستۆرانێک لە گەرەکی ١١ لە شاری پاریس.

دوای خواردنی نانی شەو، و باسێکی زۆر لە سەر کوردستان و شەڕی ئێران و عێراق بە بەرەو Montparnasse لە شاری پاریس بە ماشین بەڕێکەوتین، کات بەروەی درنگی دەچوو، وابزانم کاتژمێر دەوروبەریی دوو بەیانی بوو، پاریس زۆر قەرەباڵەغ بوو بە هۆی بەڕێوەچوونی ڕێورەسمی ٢٠٠ ساڵەی شۆڕشی فەرانسەوە.

دوکتۆر قاسملوو گوتی با دوایین دانیشتنمان لە نۆهەمی ٢ ئەو قاوەخانەیە بێ کە دوکتۆر زۆربەی جار سەردانی دەکرد. لێمپرسی بۆ دووایین دانیشتن، گوتی شەو درنگە و منیش سەرفەری Vienna دەکەم. قاوەخانەکە شوێنکی نایاب بوو، بەڵام باڵکۆنێکی خۆش و دێمەنێکی جوانی هەبوو. وابزانم کاتژمێر ٣ و سی خوڵەی بەیان بوو، دوکتۆر گوتی کاک عەبدووڵا ئێوە دەگەێنێتەوە ماڵی کاک خوسرەو، بەڵام من پێشنیار کرد، با پێشتر دوکتۆر قاسملوو بەگەینێتەوە ماڵ، وا باشترە.
شەوی ١٢ لەسەر ١٣ من و خێزانم، کە دەگەڵ کاک خوسرەو عەبدووڵایی و خێزانی و کۆرەکەی چووبوویین بۆ ناوەندی شاری پاریس بۆ بەشدارییکردن لە ڕێوڕەسمی شۆڕشی ٢٠٠ ساڵەی فەرانسە، بە هۆی قەرەبالەغی پاریس درنگانێکی شەو گەیشتندوە ماڵی دوکتۆر خوسرەو عەبدوڵایی.

وابزنم کاتژمێری سێ بەیانی بوو کە گەیشتنەوە ماڵی کاک خوسرەو، ڕاکشابووم کە تەلەفۆی ماڵی کاک خوسرەو زەنگی لێدا، دوای چەند ساتێک خێزانی کاک خوسرەو هاتە ئەو شوێنەی کە ئێمە حەسانەوەمان لێدەکرد، گوتی کە دوکتۆر قاسملوو تیرۆر کراوە.
لێمپرسی کێ بوو تەلەفۆنی کرد، گوتی کاک خوسرەو بەهرامی بوو لە شاری Vienna نەوە، داوام لە خێزانی کاک خوسرەو کرد، کە کاک خوسرەوی هاوسەری لە خەوهەڵسێنی.

ڕاستە من ئەندامی حیزب نەبووم، بەڵام وەک دۆستی دوکتۆرقاسملوو، و حیزب و کوردێک هەستم بە بەرپرسیاریەتی دەکرد، بە کاک خسرەوم گوت بابچین بۆ ناوەندی خیزب کە لە Place d’Italieلەپاریس بوو، داوای تاکسی کرد، ئێمەچووین بۆ ناوەندی حیزب. پێمگوت پێوەندی بەکات بە حیزب لە بەغدا، و دەگەڵ دوکتۆر سەعید شەرەفکەندی جێگەری سکرتێری حیزب لە کوردستان قسە بکات. ئەوەندی لەبیرم بێ داوام لە کاک خسرەو عەبدوڵلایی کرد کە ئەو پرسیارانەی خۆارەوە ئاراستەی کاک دوکتۆر سەعید بکات.
بۆ ڕاگشتی تەلەفۆنەکانی دەفتەری حیزب لە پاریس دوو گوشیی بوون، و دەرفەتی تۆمارکردنی پێوەنییەکانی هەبوون.

کاک خسرەو بە تەلەفۆن پێوەندی کرد بە دەفتەری حیزب لە بەغدا، شەهید دۆستی زۆر خۆشەویستم کاک مەحەمەد حەسەنپوور ولامی دایەوە، کاک خسرەو داوای کاک دوکتۆر سەعیدی کرد.

چەند ساتێکی نەخایاند کاک دوکتۆر سەعید پێوەندی کرد، کاک خوسرەو خەبەر تیرۆی دووکتۆر قاسملووی بە کاک دوکتۆر سەعید ڕاگەیاند، و ئەو پرسیارانەی ئاراستەی کاک دوکتۆر سەعید کردن.
– دوکتۆر قاسملوو دوێنی لە شاری وین تیرۆر کراوە.
-گۆیا لە دانوستاندان بووە دەگەڵ نوێنەرانی جەمهۆری ئیسلامی لە ئاپارتەمانێکدا.
-دەڵێین جەمهۆری ئیسلامی دوکتۆری تیرۆر کردووە.
-چ بە ڕۆژنامەوانەکان بەڵێین.
-لە کوێ تەرمی دوکتۆر قاسملوو بەنێژین؟

دوکتۆر سەعید وەڵامی پرسیارەکانی کاک خوسرەوی دایەوە، کاک خوسرەو وەڵامەکان کە لە کاسێتێکدا تۆمارکرا بوون بەئەمانەت لای کاک خۆی ڕایگەرت. کاک خوسرەو لەژیاندایە دەتوانێ ئەو واووتنانە پشڕاست بەکاتەوە.
ئەوکاتە کە دوکتۆر قاسملوو تیرۆر کرا زۆربەی سەرکردەکانی دوونیا لە پاریس بوون، و کاناڵەکانی ڕاگەیاندن زیاتر سەرقاڵی ئەوان بوون، بەڵام بەوحاڵەشەوە کاناڵەکان فەرانسە خەبەری تیرۆری دوکتۆر قاسملوویان ڕادەگەیاند.
بە کاک خوسرەوم گوت پێوەندی بکەن بە ڕەوانشاد نەسرین خان خێزانی دوکتۆر قاسملووە، کاک خوسرەو تەلەفۆنی کرد بۆ نەسرین خان(ھێلین قاسملوو) خێزانی د. قاسملوو و خەبەری تیرۆرکردنی دوکتۆر پێڕاگەیاند، ڕەوانشاد خاتو نەسرین گوتی، پێم وتەبوو کە دەتکۆژن، چەندساتێکی نەخایاند نەسرین خان گەیشتە دەفتەری پاریس، وابزنم دەورووبەری کاتژمێر ٦ ی بەیانی بوو، دوای قسەکردن دەگەڵ کاک خوسرەو، و من رۆیشت.

ئەوەند لەبیری مابێ، وابزانم دەورەوبەریی ٧،٣٠ بۆ ٨ بەیانی بوو، کە لە زەنگی دەفتەری حیزبیاندا، لە ناکاو کۆمەڵێک کۆماندۆی هێزی تایبەتی دژەتیرۆری فەرانسەوەی هاتنە ژۆرەوەو بەبێ قسەکردن دەستیان کرد بە پشکنینی دەفتەری حیزب، دوای تەواو بوون، ڕایانگەیان کە میوان سەردانتان دەکەن.

دوای چەند ساتێک کۆشنێر و بەهاوڕیی چەند وەزیرێک هاتنەژۆرەوە، و پەیامی هاوخەمی سەرۆک کۆماری فەرانسە، فەرانسەوا میتەڕان و دانیل میتەرانیان ڕاگەیاند. کۆشنێر گوتی وەک ئاگادارن سەرکردەکانی دوونیامان میوانمانن، سەرقاڵیین، هاتووم پەیامی هاوخەمی دەوڵەتان پێڕابەگەێنم، ئێمە وەک فەرانسە هاوخەمی تیرۆری دوکتۆر قاسملوویین، بەشداریی کۆری ناشتنی ڕەحمان دەبین، تکایە کاتی بەخاک سپاردنی پێمان ڕابەگەینن.
ئەوەی سرنجی منی ڕاکێشا بە پەرۆشی کۆشنیر بوو بۆ لەدەستدانی دوکتۆر قاسملوو، کۆشنێر گوتی من سیاسەت لە ڕەحمان فێر بووم، دوونیا و بەتایبەت خۆرهەڵاتی ناوەڕاست کەسایەتیێکی گەوەرە سیاسی لەدەستدا.

بەخاک سپاردنی تەرمی دوکتۆر قاسملوو.
بەشی سێهەم

ئەوەندی لەبیرم مابێ، ڕۆژێک بەر لە بەخاک سپاردنی تەرمی دوکتۆر قاسملوو بەڕێز ماموستا حەسەن زادە لە کوردستان ڕا گێشتە دەفتەری حیزب لە پاریس، پێشتر کە بە خزمەت ماموستا گەیشتوو بووم، بەخێرهاتنم کرد، بەرێزیان ووتاڕێکی بەکوردی نووسیبوو لەسەر دوکتۆر قاسملوو بۆ ڕۆژی بەخاک سپاردنی تەمەری دوکتۆر قاسملوو، کە دەبووا بە زمانی فەرانسەوەی بەنوسرابایەوە.

ئەوەندی من لەبیرم مابێ، کاک خسرەو عەبدووڵلایی دەگەڵ Dominic کە فەرانسەوی بوو، و هاوسەرەکی خاتونێکی فارسی ئێرانی و دۆستی حیزب بوون بابەتەکەی ماموستان بەفەرانسەوەی نووسیەوە بۆ ڕۆژی بەخاک سپاردنی تەرمی دوکتۆر قاسملوو.

جێی سرنج و تێڕوانیین کە لە ڕۆژی بە خاک سپاردنی دوکتۆر قاسملوو لە ئارامگای Pere-Lachaise لە پاریس بەهەزاران خەڵک لە هەموو بەشەکانی ئورووپا، و ئەمریکا و کوردستانەوە بەشداییانکرد بوو، بەلام ئەوەی جێی ئاماژەپێدانە، بەشداریی ئەندامانی کابینە و پاڕلەمانی فەرانسە بوو کە بە دەیان وەزیر و بەرپرسی فەرانسەوی هاوڕێی کۆشنر بوون لەڕێورەسمی بەخاک سپاردنی دوکتۆر قاسملوو.

زۆر کەسایەتی ووتاریان دا لە ڕێورەسمی بەخاک سپاردنی دوکتۆر قاسملوو، بەڵام ووتاری کۆشنێر سرنج ڕاکێشا بوو، کۆشنێر دەڵێ: من سیاسەت لە ڕەحمان فێر بووم، ڕەحمان سیاسەتمدارێکی نمونە بوو، لەدەستدانی خەسارەیەکە بۆ خۆهەڵاتی ناوەڕاست.

کەسایەتی دوکتۆر قاسملوو و ڕەخنەکان
بەشی چوارم

لێداوان و نووسین لە سەر کەسایەتی دوکتۆر قاسملوو ئاسان نییە، بەڵکو پێویستی بە لێکۆلینەوەیێکی بەرفراوانی زانستی هەیە، بەڵام بەگوێرەی ئەزموونی هەڵسوکەوتی من دەگەڵ دوکتۆر و پێداچوونەوەی نووسراوەکان لەسەر ژیانی دوکتۆر قاسملوو پشڕاستکەرەوەی ئەو ڕاستین کە دوکتۆر قاسملوو تاکە ڕێبەر و بەتواناترین سەرکردەی کورد بووە کە کێشەی نەتەوەیی کوردی لەدەرەوەی سنوورەکانی کوردستان لە مەیدانەکانی دیپلۆماسی ناساندوە و لە پێوەندەییەکانی نێودەڵەتیدا بزاڤی ڕزگاریی کورد وەڕووژاێندووە. دوکتۆر قاسملوو تاکە سەرکردەی خاوەن بڕوانامەی ئاکادیمی نێودەوڵەتی بوو کە هەم نووسینی بوون لەسەر پرسی نەتەوەیی کورد، و هەمیش خاوەن ڕێزی دیپلۆماسی نێودەوڵەتی بوو.

بەڵام دوکتۆر قاسملوو لە دانوستانی دەگەڵ جەمهۆروی ئیسلامی لە ئاپارتەمانێکدا لە شاری Vienna تووشی هەڵەی تەکڕەویی دیپلۆماسی کەسی دەبێت، ئەوەش ڕێک پێچەوانەی ووریایی و هۆشیاریی و لێهاتوویی ڕەوت و پرینسیپەکانی دیپلۆماتکاریی دانووستانی نێودەوڵەتین.

بەباودەڕی من دانیشتن و کۆبۆنەوەی دوکتۆر قاسملوو دەگەڵ جەمهۆری ئیسلامی لە ئاپارتەمانێک لە Vienna پێچەوانەی چوارچێوەی پرینسیپەکانانی حیزبی دیموکرات بوون، تەنانەت بەبێ هاوئاهەنگی پۆلیس و لایەنەکانی ئاسایشی Vienna بووە، ئەوەش پشتڕاستکەرەوەی ساویکە بوونی ڕەوتی دیپلۆماسی دوکتۆر قاسملوون.

دوکتۆر قاسملوو قۆربانی زاڵبوونی ڕەفتاری ئاکادیمی و گوێڕاهێڵی نەبوون لە بەڕێوەبەرایەتی حیزبی دیموکرات و هاوڕێیانی حیزبەکەی بوو.
دوکتۆر قاسملوو باوەڕی وابوو کە ژیرتر، و زاناترە لە کەسایەتییەکانی حیزبی دیموکراتی کوردستانی ئێران و هاوڕێیانی، بۆیە پێوەندییەکانی دەرەوەی تەکڕوانە کارگێڕیی دەکردن. بەباوەڕی من دوکتۆر قاسملوو ڕەوتی و پرینسیپەکانی لێبووردن و رەخنەگرتنی پێ قەبوول نەدەکران، ئەوەش پێشلکاریی پرینسیپەکانی سەرەتایی زانستی ئاکادیمی و دیموکراسیین.
دوکتۆر قاسملوو پێوا بوو کە لە ئەوانیتر کە لە حیزبدان و لە دەوەرووبەرنی ژیرتر و زاناترە. دوکتۆر قاسملوو پێشتر بایەخی دەدا بە کەسایەتیێەکانی غەیرە حیزبی تاکو ئەندام و بەرپرسانی حیزب.

ڕێکەوتی: ١٧ی جوولای ٢٠٢٤