كورد تەنگی بە داگیركەران هەڵچنیوە. نەبەز گۆران
كورد تەنگی بە داگیركەران هەڵچنیوە. نەبەز گۆان
لە دوای _لۆزان_ەوە، كورد بە تەواوەتی هەڵوەشێنرایەوە و دابەشكرا بەسەر چوار دەوڵەتی نوێی دروستكراودا، بەشێكی بچوكیشی لە ناوچەی_نەخچەوان و سیاباخ_ بە تەواوەتی گۆڕانی بەسەردا هێنرا و لە نێوان ئەرمەن و ئازەربایجاندا هەوڵی ونكردنی درا. ئەم شۆكەی بەسەركورددا هات، چەندین تراژیدیای كۆمەڵكوژی، وەك دۆڵی زیلان، دەرسیم، ئەنفال، هەڵەبجە، عەفرین و بۆكان و سابڵاخی بەسەردا هات. هەموو ئەم كۆمەڵكوژیانە، كە لە پارچە جیاوازە دابەشكراوەكەدا ئەنجام دەدران، هەوڵێك بوو بۆ كۆتایهێنان بە گەلێك.
بەڵام گەلی زاگرۆس، كۆتایی نەهات و میتۆلۆژیای خۆی درێژكردەوە. شۆڕشەكانی ئاگرین، شێخ سەعیدی پیران، سەید ڕەزای دەرسیمی، سمكۆی شكاك، قازی محەمەد، مەلامستەفا، شۆڕشی نوێی باكووری سەرۆك ئاپۆ، شۆڕشی پارتی دیموكرات لە باشوور، شۆڕشی یەكێتی نیشتیمانی لە باشوور، شۆڕشی دیموكراتی ڕۆژهەڵات، كۆمەڵەی ڕۆژهەڵات، پژاك، هەموو ئەم جوڵانەوانە و شۆڕشانە بە جیاواز لە سەرنج لەسەر شێوازی شۆڕشەكانیان، هوشیاری گەلێك بووە بۆ سەرلەنوێ هەڵسانەوە و بەرگریكردن لە شوناس و بوونەكەی خۆی و بە دەستهێنانەوەی خاكەكەی.
بەڵام كە تەماشای فۆڕمی داگیركەرەكان دەكەیت، دەبینیت ترسناكترین داگیركەر لە مێژووی ئێمەی زاگرۆس نشیندا، نە فاشیزمی توركی بوو، نە فاشیزمی بەعسی عێراقی و سووری، نە فاشیزمی پاشایەتی و ئاخوندی ئێرانی، ترسناكترین داگیركەر داگیركەری عەرەبی بوو، چونكە هەڵگری ئایین بوو، دەیەویست لە ڕێگەی ئایینەوە بتسڕێتەوە و بتكات بە بەشێك لە خۆی، هێزی ئایینی گەورترین هێزە، چونكە نیشتەجێی ناو زمانە، ئایین لە ڕێگەی زمانەوە داگیركت دەكات پاشان ئایدیاكانی خۆی دەخاتە ناو هزرتەوە بۆئەوەی بتكات بە نۆكەری ئەویتری دەرەوە، كاتێك قۆناغی هاتنی داگیركردنی عەرەب لە ڕێگەی ئایینەوە دەخوێنینەوە، تێدەگەین باوباپیرانی كورد لەو قۆناغەدا چەند پتەو بوون و چۆن بەرگریان لە ناسنامەی خۆیان كردوە و نەیانهێشتووە لەژێر ناوی ئایینیدا لە ئەویتری عەرەبدا بتوێینەوە.
پڕۆژەی كپكردنەوەی زمان لە سوریای عەرەبی، لە توركیای فاشیزم، لە سیستمی پاشایەتی و ئاخوندی ئێرانی، هێزەكەی لاوازتربوو لە ڕگوڕیشە قوڵەكەی كورد و نەیتوانی ڕووبەڕووی ئەو كولتوورە دێرینە بێتەوە بنەماكانی لەناو زاگرۆس نشیندایە. بۆیە كۆی پڕۆژەكەیان بۆ كۆتایی هێنان بە زمانی كوردی شكستی هێنا و ماڵ و دایك، بوونە دینەمۆی سەرلەنوێ زیندووكردنەوەی زمان لەبەرامبەر سیستەمدا. هێزی سیستەم بە كۆی دامەزراوەكانییەوە لەبەردەم دایك و ماڵدا، تێكشكان و زمانی كوردی و كلتووری كورد و هێما گەورەكانی كورد، وەك جەژنی نەورۆز و ئاڵا و هتد، بوونەوە بە خوان جارێكی تر گەل لەسەریان كۆبوویەوە بۆ ئەوەی لەبەردەم ئەویتری داگیركەردا، شوناسەكەی پیشان بداتەوە.
ئێستا دۆخی ئێرانی ئاخوندی لە گیانەڵادایە، ئەو ڕۆحی كوردبوونەی لە ڕۆژهەڵاتدا هەیە هێندە قوڵە سیستەم پێی ناگات. ناسنامە و زمان و كولتوور و كەلەپور، بنەمای سەرەكی كوردی ڕۆژهەڵاتن، چونكە چیرۆكێكی مەزنی وەك ئەوەی قازی محەمەدیشیان هەیە، لە جوڵەیەكی گەورەدان، جگە لە دیوە سیاسییەكە، دیوە كولتووری و فەرهەنگییەكە بووەتە بنەوانی سەرلەنوێ واتادانەوە بە ناسنامەی كوربوونیان. ئەگەر ئەو سیستەمە ئاخوندییە بكەوێت،(بەهیوای كەوتنی) لە ڕۆژهەڵاتی كوردستانیش چیرۆكێكی نوێی ماڵێكی تری كورد دەست پێدەكات.
هەرچۆنێك بێت چیرۆكی ئەم گەلە بەناو سەختییەكاندا تا ئێرە هاتووە. باشووری كوردستان ماڵێكی بۆخۆی دروستكردوە، بە هەموو ڕەخنەكانەوە لە شێوازی بەڕێوبردنەكەی، بەڵام ئەم ماڵە شوناسێكی كوردانەی هەیە. ڕۆژئاوای كوردستان ماڵێكی دروستكردوە و لە بەرگریدایە بۆ ئەوەی ئەویتری عەرەبی داگیركەر لە ژێرناوی جیاجیادا ماڵەكەی لێ نەسڕێتەوە و، فاشیزمی توركیش خەونەكەی نەیەتە دی.(داگیركەران هەمیشە پێكەوەن.) لە ڕۆژئاواش ماڵێك دروستكراوە، لە باكووری كوردستان دۆخێكی فشارهاوەر بۆ فاشیزم هاتووە، بە تەكنیكی ئاشتی فاشیزم تەنگی پێ هەڵچنراوە، بێگومان شۆڕشی باكوور هوشیارە دەزانێت چۆن تەكنیكەكانی لەگەڵ فاشیزم بگۆڕێت و چۆن تەنگی پێ هەڵچنێت (فاشیزم هێزەكەی لە توندوتیژیدایە.)
ئێستا دۆخی ئێرانی ئاخوندی لە گیانەڵادایە، ئەو ڕۆحی كوردبوونەی لە ڕۆژهەڵاتدا هەیە هێندە قوڵە سیستەم پێی ناگات. ناسنامە و زمان و كولتوور و كەلەپور، بنەمای سەرەكی كوردی ڕۆژهەڵاتن، چونكە چیرۆكێكی مەزنی وەك ئەوەی قازی محەمەدیشیان هەیە، لە جوڵەیەكی گەورەدان، جگە لە دیوە سیاسییەكە، دیوە كولتووری و فەرهەنگییەكە بووەتە بنەوانی سەرلەنوێ واتادانەوە بە ناسنامەی كوربوونیان. ئەگەر ئەو سیستەمە ئاخوندییە بكەوێت،(بەهیوای كەوتنی) لە ڕۆژهەڵاتی كوردستانیش چیرۆكێكی نوێی ماڵێكی تری كورد دەست پێدەكات.
هەرچۆنێك بێت كاتێك بە شێوە فراوانەكە سەیری نەخشەی ڕۆژهەڵات دەكەیت و بەدوای كورددا دەگەڕێیت، دەبینیت كورد تەنگی بە داگیركەرەكانی هەڵچنیوە. هەموو ئەوەی لەو سەدساڵەدا كاریان بۆكرد، بە چەند ساڵێك لێیان هەڵوەشایەوە و گەلەكە جارێكی تر وەك ڕابردووی هەڵسایەوە و هیچكام لە داگیركەران، لە ئینگلیزەوە بۆ ڕوس، لە عەرەبەوە بۆ تورك و فارس، نەیانتوانی كۆتایی بە شوناس و بوونی ئەو گەلە بهێنن و ئەمڕۆ بە وزەیەكی زۆرەوە، لەبەردەم داگیركەردا وەستاوە و خەریكی دروستكردنی ماڵە بچوكەكانی پارچەكانییەتی، ئەم تەنكیكی ماڵە بچوكانەی پارچەكان بۆ ئەم قۆناغە مێژووییە ڕاسترین شێوازی بەرگریی و هەڵسانەوەیە. (هزری داگیركراو ئەم چیرۆكانەی بۆ گرنگ نییە، هزری داگیركراو حەزدەكان هەمیشە داگیركەر لێرەبێت بە مەرجێك خۆراك و جلوبەرگی پێبدات.)
نەبەز گۆران