b_300_220_16777215_00_images_KOMALAYATI_corona_information.jpgوەرگێرانی: حەمەڕەسووڵ کەریمی
لەگەڵ بڵاوبوونەوەی نەخۆشی و پەتای کۆرۆنا، ڕۆژانە پرسیاری جۆراوجۆر لە نێو خەڵکدا باس

دەکرێن و بڵاو دەبنەوە. ئەو پرسیارانەی خوارەوە لە گرینگترین پرسیارەکانن کە لە کاناڵی سی‌ئێن‌ئێن لە لایەن شارەزایانی ساخڵەمی و تەندرووستی‌یەوە وەڵامیان پێ دراوەتەوە:

١ ـ ماوەی چاکبوونەوەی نەخۆشی کۆرۆنا چەندە؟

زۆربەی گیرودەبووانی ئەو نەخۆشی‌یە چاک دەبنەوە، بەڵام وێدەچێ ماوەی پێراگەیشتنی دەرمانی ئەو کەسانە هەندێک دڕێژخایەن بێ.

دوکتور مایکل ڕاین لە ڕێکخراوی تەندرووستی جیهانی دەڵێ: بە باوەڕی من چاکبوونەوە و دەرباز بوون لەو نەخۆشی‌یە شەش حەوتوو دەخایێنێ، بەڵام ئەوانەی کە جۆری نەخۆشی‌یەکەیان تووندترە و زۆرتر گیرۆدە بوون، وێدەچێ چەند مانگێک لە ژێر چاوەدێری دەرمانی و پزیشکی دابن.

٢ ـ ئایا ویروسی کۆرۆنا لە ئاژەڵ و حەیوانە دەستەمۆکانی نێو ماڵ دەگۆزرێتەوە بۆ مرۆڤ و یا بە پێچەوانە لە مرۆڤەوە بۆ حەیوانەکان؟

نا، هیچ جۆرە ڕاپۆرتێکمان لە بەردەست دا نییە کە نیشان بدات لە حەیوان و گیانلەبەرەکانی وەک سەگ و پشیلەی نێوماڵ کە ئەو ویروسەیان گرت بێ و لەوانە بگوازرێتەوە بۆ مرۆڤ.

٣ ـ کەسێکی هەڵگری ئەو نەخۆشی‌یە تا چ ماوەیەک دەتوانێ ئەو نەخۆشی‌یەی لە خۆی را بگوازێتەوە بۆ کەسانی دیکە؟

چەند شتێکی جۆراوجۆر هەن. بە پێێ ئەو ڕێنوماییانەی کە لە لایەن ناوەندی پێشگیری و دەرمانی نەخۆشی بڵاو کراونەوە، ماوەی گونجاو بۆ هاتنەدەری ئەو کەسەی کە لە قەرەنتینە دایە، کاتێکە کە:

ـ تا و گەرمای کەسی گیرۆدەبوو، بە بێ ئەوەی دەرمان بخوا بۆ خۆی تەواو بووبێ.

ـ گیرۆدەبووەکە تا و گەرمای لەشی نەما بێ و بە تایبەت کۆخە و پشمینەکانی تەواو بووبن.

 ـ وەڵامی تاقیکاری نەخۆشەکە " دوو جار لە ماوەی ٢٤ کاتژمێر" دا نەرینی بێ.

٤ ـ ویروس و ئانفولانزا زیاتر لە ویروسی کۆرۆنا لە وڵاتی ئامریکا خەڵک نەخۆش دەکا و تەنانەت خەڵکیش زیاتر دەکوژێ، بۆچی ویروسی نوێی کۆرۆنا ئەوەندە بۆتە مایەی دڵەڕاوکێ و نیگەرانی هەموو خەڵک بە گشتی؟

جیاوازی نێوان ویروسی ئانفولانزە و ویروسی کۆرۆنا لەوە دایە کە ویروسی نوێی کۆرۆنا مەترسی گیانی زیاتر بۆ سەر ئەو کەسانە هەیە کە ساخڵەمی و تەندرووستیان باش نییە. هاوکات مەترسی مردن لە سەر کەسانی پیر و بە ساڵاچوو زۆرترە و لە سەر کەسانێک کە تەمەنیان لە سەروی ٨٠ ساڵە و نەخۆشی تایبەتیان هەیە لە هەر شەش کەس یەک کەسە، جیا لەوە بۆ ویروسی ئانفولانزا دەرمان و واکسێن هەیە، بەڵام بۆ ویروسی کۆرۆنا تاکوو ئێستاش هیچ جۆرە واکسێن و دەرمانێک نە هاتۆتە بازار.

٥ ـ ئایا مەترسی ئەوە هەیە کە ویروسی کۆرۆنا لەو شتانەی لە چین دەکردرێن و بە کارتۆن و بەستە لە ڕێگای پۆستەوە دێن، بۆ مرۆڤ بگوازرێتەوە؟

نا. بە گووتەی ڕێکخراوی تەندرووستی جیهانی ویروسی کۆرۆنای نوێ، لە ڕێگای کەل و پەلێک کە لە وڵاتی چین درووست کراون و یا لەو وڵاتە را لە ڕێگای پۆستەوە دەنێردرێنە وڵاتەکانی دیکە بۆ کەسەکان ناگوازرێتەوە.

٦ ـ ئایا منداڵەکان زۆرتر لە مەترسی دان؟

بە خۆشیەوە ئەو ویروسە لە منداڵان دا دەرنەکەوتووە و ئەگەر منداڵان بەو ویروسە گیرۆدە بن لەوان دا زۆر لاوازترە. بەڵام منداڵانیش وەک هەموو کەس دەبێ، دەستەکانی خۆیان بۆ ماوەی ٢٠ چرکە بشۆرن، لە کاتی پشمین و کۆخەدا پێش بە دەم و لووتیان بگرن و هاوکاتیش زۆر دەست لە دەم و چاو و ڕوخساریان نەدەن.

٧ ـ ئایا ویروسی کۆرۆنا بۆ ژنانی دووگیان مەترسی هەیە؟

لەبەر ئەوە کە ویروسی کۆرۆنا نوێ‌یە و تەنیا چەند مانگێکە بڵاو بۆتەوە و تاکوو ئێستا زانیاری زۆریشمان لە بەر دەست دا نییە. بەڵام هەر لەو ماوەیەش دا بۆمان دەرکەوتووە کە تویژی بە ساڵاچووان زۆرتر و زووتر تووشی ئەو نەخۆشی‌یە دەبن و سەبارەت بە ژنانی دوو گیان تاکوو ئێستا هیچ ڕاپۆرتێک لەبەر دەست دا نییە.

٨ ـ ئەو هەڵمەتە گشتگیری‌یە تاکەی درێژەی دەبێ و کەی کۆتایی پێدێ؟

هیچکەس نازانێ. پرێزیدێنت ترامپ لە وتووێژێک دا گووت بووی کە ویروسی کۆرۆنا لەگەڵ گەرم بوونی هەوا لە هاوین دا تەواو دەبێ. بەڵام پسپۆران و شارەزایانی بواری تەندرووستی دەڵێن کە تاکوو ئێستاش ناتوانین لەو بارەوە هیچ بیرورایەکی تایبەت دەر ببرین.

ئالێکس ئایزار، وەزیری تەندرووستی و خزمەرگوزاری‌یە مرۆڤی‌یەکانی ئامریکا گووتی: هیوادارم کە ئەو شتەی پرێزیدێنت ترامپ گوتوویەتی وەڕاست گەڕێ و بڵاو بوونەوەی ویروسی کۆرۆناش هەروەک زۆربەی ویروسەکانی دیکە لە وەرزی گەرما دا تەواو ببێ.

سەرچاوە ماڵپەری ئامریکا بەشی فارسی

 

شەهید پێشەوا قازی محەممەد

شەهید پێشەوا قازی محەممەد
شەهید پێشەوا قازی محەممەد یەکەم سەرۆک کۆماری کوردستان.